Nông – lâm sản Việt Nam trước áp lực tiêu chuẩn chống phá rừng của EU: Thách thức và cơ hội chuyển đổi bền vững

Liên minh châu Âu đã ban hành Quy định chống phá rừng (EUDR 2023/1115) và chính thức có hiệu lực từ ngày 29/6/2023. Theo lộ trình, quy định này sẽ được áp dụng bắt buộc từ ngày 30/12/2025 đối với doanh nghiệp lớn và vừa, và từ ngày 30/6/2026 đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ. EUDR yêu cầu các sản phẩm nông – lâm sản nhập khẩu vào EU phải chứng minh không liên quan đến phá rừng sau ngày 31/12/2020, kèm theo hệ thống truy xuất nguồn gốc, dữ liệu tọa độ địa lý và hồ sơ pháp lý đất đai rõ ràng. Việc ban hành quy định này thể hiện cam kết mạnh mẽ của EU trong bảo vệ rừng, đa dạng sinh học và giảm phát thải, đồng thời nâng cao trách nhiệm môi trường của các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Khó khăn, thách thức cho doanh nghiệp Việt Nam: 

• Yêu cầu truy xuất nguồn gốc chi tiết đến từng lô hàng, bao gồm tọa độ GPS và ranh giới vùng trồng, trong khi sản xuất nông nghiệp Việt Nam còn nhỏ lẻ, phân tán. 
• Thiếu dữ liệu số hóa về đất đai, vùng nguyên liệu và lịch sử canh tác, gây khó khăn cho việc chứng minh không phá rừng. 
• Chi phí đầu tư cho công nghệ, hệ thống quản lý dữ liệu và nhân lực tuân thủ tiêu chuẩn EUDR khá cao, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. 
• Nông hộ và hợp tác xã còn hạn chế về kỹ năng kỹ thuật, nhận thức và khả năng tiếp cận công nghệ số. 
• Nguy cơ bị gián đoạn xuất khẩu hoặc mất thị phần nếu không kịp đáp ứng yêu cầu đúng thời hạn. 

Giải pháp “chuyển hóa” khó khăn thành lợi thế cạnh tranh: 

• Đầu tư hệ thống truy xuất nguồn gốc số, quản lý chuỗi cung ứng và lưu trữ dữ liệu tập trung theo chuẩn quốc tế. 
• Tổ chức lại sản xuất theo vùng nguyên liệu tập trung, liên kết doanh nghiệp – hợp tác xã – nông dân để giảm chi phí tuân thủ. 
• Đẩy mạnh chuyển đổi số trong nông nghiệp, bao gồm bản đồ hóa vùng trồng, quản lý đất đai và giám sát bằng dữ liệu vệ tinh. 
• Tăng cường đào tạo nông dân và doanh nghiệp về yêu cầu EUDR, kỹ năng thu thập dữ liệu và quy trình tuân thủ. 
• Nhà nước hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai, hướng dẫn kỹ thuật và chính sách hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp tham gia chuyển đổi bền vững. 

Dù tạo ra nhiều áp lực trong ngắn hạn, EUDR cũng mở ra cơ hội để nông – lâm sản Việt Nam nâng cao chất lượng, tính minh bạch và giá trị gia tăng. Việc đáp ứng tiêu chuẩn cao của EU không chỉ giúp giữ vững thị phần mà còn tạo lợi thế cạnh tranh tại các thị trường cao cấp khác. Về dài hạn, đây là động lực thúc đẩy ngành nông nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng bền vững, hiện đại và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.